Bu makale, özellikle 1853–1944 yılları arasında Kırım'da yaşanan siyasi, askerî ve demografik olayları sinema ve edebiyat alanındaki yansımaları bağlamında ele almaktadır. Kırım Savaşı'ndan Sovyet dönemindeki büyük sürgüne uzanan bu yaklaşık doksan yıllık süreç; sömürgeci baskı, etnik kimliğin yok sayılması, zorla yerinden edilme, etnik temizlik gibi insanlık tarihinin en ağır deneyimlerini içermektedir. Söz konusu tarihsel travmalar, başta Kırım Tatarlarına ait olmak üzere pek çok edebi ve sinematografik eserde işlenmiş; kolektif belleğin korunmasında ve aktarılmasında temel bir işlev üstlenmiştir. Makalede, Kırım’daki bu tarihsel süreçler, dünya sinema ve edebiyatındaki temsillerine ilişkin analitik bir değerlendirme ile sunulmaktadır. Çalışmada, Kırım Savaşı ve Kırım tarihinde önemli yeri olan ülkeler ve şahısların eserleri seçilmiş olmakla birlikte, edebiyat ve sinema alanında eserler ele alınmıştır. Ayrıca, 2014 yılı itibarıyla yaşanan Rusya-Ukrayna Savaşı günümüz sinemasında konunun devamı niteliğinde iki film de makalenin bağlamına uygun olarak dahil edilmiştir. Çalışma; tarih yazımı, kültürel bellek ve sanatsal anlatı arasındaki ilişkiyi sorgulamakta, Kırım'ın modern çağdaki trajik kaderinin görsel ve yazınsal ifade biçimlerini nasıl şekillendirdiğini incelemeyi amaçlamaktadır.
This article examines the political, military, and demographic events that occurred in Crimea, specifically between 1853 and 1944, within the context of their reflections in the fields of cinema and literature. This approximately ninety-year period, stretching from the Crimean War to the mass deportation of the Soviet era, encompasses some of the most harrowing experiences in human history, such as colonial oppression, the denial of ethnic identity, forced displacement, and ethnic cleansing. These historical traumas have been addressed in numerous literary and cinematographic works—primarily those of Crimean Tatar origin—and have played a fundamental role in the preservation and transmission of collective memory. The article provides an analytical evaluation of these historical processes in Crimea through their representations in world cinema and literature. While the study selects works from countries and individuals that hold a significant place in the Crimean War and Crimean history, it focuses specifically on literary and cinematic productions. Furthermore, two films representing the thematic continuation of these events within the context of the Russo-Ukrainian War that began in 2014 are included in accordance with the study's scope. This work questions the relationship between historiography, cultural memory, and artistic narrative, aiming to examine how Crimea's tragic fate in the modern era has shaped visual and literary modes of expression.
Crimea, Tatar, Deportation, Soviets, Cinema.
