Bu çalışma, 1921 yılının ocak ve mart aylarında gerçekleşen Birinci ve İkinci II. İnönü Muharebeleri'ne giden sürecin, muharebelerin seyrinin ve sonuçlarının Karagöz mizah dergisine yansımasını incelemektedir. Muharebelere giden süreçte henüz yeni kurulan TBMM bir yandan işgallerle öte yandan İtilaf devletlerinin ve işbirlikçilerinin çıkardığı ayaklanmalarla mücadele etmektedir. İtilaf devletleri San-Remo’da ileride Sevr adını alacak olan sözde barış antlaşmasının hükümlerini de belirlemiştir. Bu hükümleri Türklere, TBMM Hükümetine kabul ettirebilmek için de Milne Hattı’nda durdurduğu Yunanları saldırıya hazırlamıştır. Yunanlar 1920 taarruzuyla İç Anadolu’nun kapısına dayanmıştır. Bu gelişme üzerine TBMM Hükümeti daha ilk hükümet programında yer verdiği Düzenli Ordu’ya geçiş kararını uygulamaya koymuş, ne var ki bu karar da özellikle Ethem ve ağabeylerinin başını çektiği grubun direnciyle karşılaşmış, bu direnç Gediz taarruzunda görünür olmuştur. Aynı günlerde Yunan tarafında taht değişikliği yaşanmış, Birinci Dünya Savaşı’nda tarafsız kalmayı yeğleyen Konstantin tahta oturmuş, Venizelos ülkeden ayrılmıştır. İtilaf devletleri yeni Yunan yönetiminin Sevr’i sahiplenmesi ve savaşı sürdürmesi için siyasi ve ekonomik baskı altına almış, sonuçta Yunanistan’da Türklere yönelik yeni bir taarruz hazırlığı başlatılmıştır. Yunanlar hazırlıklarını yaparken Türk tarafından Ethem ve ağabeyleri TBMM Hükümeti’ne isyan etmiş, TBMM’den gelen uzlaşma girişimlerine olumsuz yanıt vermiş, Yunanlarla protokol imzalayan kardeşler Kütahya’da silahlarını TBMM ordusuna yöneltmiştir. Ordu, Kuva-yı Seyyare’nin isyanı ile uğraşırken Yunanların ilk taarruzu başlamıştır. İnönü önlerinde beklemediği dirençle karşılaşan Yunanlar muharebe alanını terk etmek zorunda bırakılmıştır. İlk Türk zaferinin ardından Londra’da Doğu işlerini görüşmek üzere toplanan konferansta Türk milletinin haklarını görmezden gelen İtilaf devletleri, özellikle İngiltere Yunanların yeni taarruz isteklerini de onaylamış ve desteklemiştir. Bu destekle Yunanların yaptıkları ikinci taarruz da İnönü önlerinde durdurulmuş, Yunan ordusu muharebe meydanından kaçmıştır. İnönü muharebeleri yalnız Anadolu ve İstanbul gazetelerinde değil, aynı zamanda mizah dergilerinin sayfalarında da yer bulmuştur. Bu çerçevede Türk mizah basınının en uzun soluklu dergilerinden olan Karagöz de gelişmeleri yakından izleyerek muharebelere giden siyasal, toplumsal süreci, muharebelerin gelişimini, iç ve dış politikadaki sonucunu karikatürlerine yansıtmıştır. İtilaf devletlerini, İstanbul hükümetini ve hatta İtilaf yanlısı Türk basınının temsilcilerini eleştirirken Türk milletinin savaşı kazanacağına dair umutlarını da paylaşarak kamuoyu oluşturma işlevini yerine getirmiştir. Çalışmamız nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi yöntemi kullanılarak hazırlanmıştır.
This study examines how the political and social processes leading up to the First and Second Battles of İnönü (January and March 1921), along with the course and consequences of these engagements, were reflected in the satirical magazine Karagöz. In the period preceding the battles, the newly established Grand National Assembly of Turkey (TBMM) was simultaneously combating foreign occupations and internal uprisings instigated by the Allied Powers and their domestic collaborators. Having already outlined the provisions of the provisional peace treaty -later known as the Treaty of Sèvres- at the San Remo Conference, the Allies sought to impose these terms upon the Turkish nation and the TBMM Government. To this end, they mobilized the Greek forces, which had previously been stationed along the Milne Line, for a grand offensive. By virtue of their 1920 offensive, the Greek forces had advanced to the thresholds of Central Anatolia. In response to this critical development, the TBMM Government enacted its decision to transition to a Regular Army -a strategic objective stipulated since its inaugural government program. However, this transition encountered fierce resistance from a faction spearheaded by Ethem and his brothers, a friction that manifested overtly during the Gediz offensive. Concurrently, a regime change occurred in Greece; King Constantine, who had favoured neutrality during the First World War, ascended the throne, prompting the departure of Prime Minister Venizelos. The Allied Powers subjected the nascent Greek administration to rigorous political and economic pressure to ensure their commitment to the Sèvres agenda and the continuation of hostilities, which ultimately culminated in Greece's preparations for a renewed offensive against the Turks. While the Greek forces were finalizing their preparations, Ethem and his brothers revolted against the TBMM Government. They summarily rejected the reconciliation initiatives proposed by the Assembly and, upon signing a protocol with the Greek command, directed their arms against the TBMM army in Kütahya. The initial Greek offensive commenced precisely while the regular army was preoccupied with suppressing the rebellion of the Kuva-yı Seyyare (The Mobile Forces). Met with unexpected and resolute resistance at the İnönü front, the Greek forces were compelled to retreat from the battlefield. Following this milestone Turkish victory, the Allied Powers -most notably Great Britain- convened the London Conference to deliberate on Eastern affairs. Deliberately ignoring the sovereign rights of the Turkish nation, they sanctioned and subsidized Greece’s demands for a subsequent offensive. Nonetheless, despite this comprehensive external support, the second Greek offensive was similarly halted at the gates of İnönü, routing the Greek army from the field. The Battles of İnönü resonated significantly not only within the press of Anatolia and Istanbul but also across the pages of contemporary satirical periodicals. In this context, Karagöz, one of the longest-running publications in the history of the Turkish satirical press, meticulously monitored these developments. The magazine masterfully reflected the pre-war socio-political climate, the military progression of the conflicts, and their domestic and foreign policy ramifications through its editorial cartoons. While offering trenchant critiques of the Allied Powers, the Istanbul Government, and even the mandates of the pro-Allied Turkish press, Karagöz successfully fulfilled its public relations and agenda-setting functions by fostering and sustaining the Turkish nation's collective hope for ultimate victory. Methodologically, this study was conducted employing qualitative research design and document analysis techniques.
Karagöz, Ethem, Battles of İnönü, London Conference, Propaganda
